Pomnik pokory

Odrestaurowany pomnik Prymasa Tysiąclecia kard. Stefana Wyszyńskiego został przeniesiony w nowe miejsce. Do tej pory znajdował się na trakcie komunikacyjnym dla pieszych przed główną bramą - Bramą Lubomirskich, prowadzącą na Jasną Górę.

- Ten pomnik nie był planowany w tym miejscu, w którym stał do niedawna - podkreślił Jerzy Maciejowski,  artysta współpracujący z Jasną Górą, który czuwał nad realizacją tego przedsięwzięcia. - W rozmowach ojciec przeor i ojciec administrator bardzo przychylnie odnieśli się do jego przeniesienia. Była to kwestia uszanowania postaci kard. Wyszyńskiego i ustawienia pomnika tak, żeby wszystko wyglądało godnie.

Teraz monument został ustawiony w miejscu bardziej dostępnym i bardziej widocznym, kilka metrów dalej od dotychczasowej lokalizacji, na skraju trawnika na błoniach jasnogórskich. Kard. Wyszyński nadal zwrócony jest przodem do Jasnej Góry, a jego sylwetka jest bardziej widoczna dla pielgrzymów.

Pomnik został zabrany do renowacji 25 listopada 2016 r. i przewieziony ciężarówką do pracowni Marka Żebrowskiego - odlewnika brązownika w Bielsku-Białej. Z pracowni monument powrócił 29 marca br. Ustawiony został na nowym postumencie, wykonanym z porfiru.

Przy instalacji pomnika w nowym miejscu obecny był jego twórca prof. Jan Kucz. - Kardynał kłania się Najświętszej Maryi - podkreślił. - Ten pomnik najpiękniejszy powinien być wtedy, gdy zbiera się tu 100 tys. ludzi i oni wszyscy przychodzą w jednej intencji do Maryi. Klękają rzesze, to jest Polska! - i wśród nich Kardynał - nie na cokole - który mówi: jestem jednym z was. Jaka to cudowna lekcja dla katolika! Tylko trzeba umieć czytać. Ludzie sami nazwali monument pomnikiem pokory.

Pomnik prymasa kard. Stefana Wyszyńskiego odsłonięto 26 sierpnia 1997 r., uroczystego poświęcenia dokonał kard. Józef Glemp. Powstał on z inicjatywy ówczesnego przeora Jasnej Góry o. Szczepana Kośnika. Mieczy 3,5 m wysokości i waży 6 ton; przedstawia przyklękającą i pochyloną postać Kardynała wykonaną z brązu według projektu prof. Kucza. Pomnik ufundowali Stanisława z Grodzkich Sawko i Czesław Sawko (zm. 2013 r.) - filantrop, przemysłowiec, multimilioner z Chicago, konfrater Zakonu Paulinów.

w: Niedziela nr 16/2017, 16 kwietnia 2017 r., s. 7.


Więzień Jezus i Jego uczeń Stefan

W 33 r. zgraja mężczyzn, dowodzona przez Judasza, która chciała aresztować Jezusa, wtargnęła w nocy do ogrodu za potokiem Cedron. Z kijami i mieczami rzucili się na Niego, aby Go pojmać i uwięzić.

W ciemności nocy odwaga tanieje, liczba świadków zdarzenia redukuje się do minimum, a więzień nie ma dość siły, by się bronić. Zło czuje się bezkarne. Oprawcy nie muszą patrzeć ofiarom w oczy.

Późnym wieczorem 25 września 1953 r. zgraja mężczyzn w czarnych płaszczach "z ceraty' dobijała się do bramy domu przy ul. Miodowej w Warszawie. Wtargnęli do domu oburzeni faktem, że drzwi nie zostały natychmiast otwarte państwowym urzędnikom. Byli uzbrojeni. Odczytali dokument aresztowania i zabrali kard. Stefana Wyszyńskiego w nieznane.

Rywałd - pierwsza stacja Więźnia

Od północy, po nagłym aresztowaniu, Prymas jechał w nieznane. Po drodze nie mógł odczytać żadnych drogowskazów, orientował się tylko, że wiozą go w kierunku Grudziądza. Czuł, że grozi mu ogromne niebezpieczeństwo, miał prawo spodziewać się wszystkiego. Rankiem 26 września 1953 r. wprowadzono go do pokoju franciszkańskiego klasztoru w Rywałdzie. Zobaczył miskę z wodą po myciu, niepościelone łóżko, otwartą na pół walizkę i stos książek na podłodze. Władze działały w pośpiechu, wyrzuciły poprzedniego lokatora, nie dbając o detale. Dwa okna, które wychodziły na podwórze, zaklejono gazetą. Na ścianie Prymas dostrzegł obraz z podpisem: "Matko Boża Rywałdzka, pociesz strapionych". "Był to pierwszy głos przyjazny, który wywołał wielką radość. (...) "Sprawa Chrystusowa" trwa blisko dwa tysiące lat i za tę sprawę ludzie siedzą do dziś w więzieniach" - zanotował w "Zapiskach więziennych' pod datą 4 października.

W tym samym dniu "erygował' na ścianie Drogę Krzyżową. Napisał ołówkiem nazwy stacji Męki Pańskiej i każdą oznaczył krzyżykiem. 25 września 1953 r. rozpoczęła się jego droga krzyżowa i od razu włączył ją w Drogę Jezusa. Nie skupił się na niebezpieczeństwie i sytuacji, w której się znalazł. Skupił się na Tym, który pierwszy został pojmany bez procesu i wyroku. Rozpoczęło się jego "zanurzanie" w Bogu.

W Rywałdzie spędził 17 dni. Dzień i noc pilnowało go około 20 funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Wieczorem 12 października dostał pół godziny na spakowanie rzeczy i znów powieziono go z nieznane. Więzień na Drodze Krzyżowej nie ma żadnych praw.

Stoczek Warmiński - stacja druga

Prymas całą drogę modlił się i próbował odczytywać kierunek podróży. W Stoczku Warmińskim, w opuszczonym klasztorze Księży Marianów, zastał księdza i siostrę zakonną, którzy mieli służyć mu pomocą. W rzeczywistości - jak potwierdziły dokumenty zgromadzone przez IPN - byli tajnymi współpracownikami UB. W trójkę spędzili tu rok z trzyletniego uwięzienia Prymasa. Rok w twierdzy, którą funkcjonariusze MBP zrobili z klasztoru. Pilnowali go wewnątrz i na zewnątrz budynku. Aby zagwarantować brak kontaktu z otoczeniem, z sąsiedztwa wysiedlono proboszcza i mieszkańców dwóch domów. Budynek ogrodzono wysoką siatką, a w nocy oświetlano reflektorami. Wybudowano 12,7 km płotu uzbrojonego w materiały wybuchowe. W sumie Prymasa pilnowało 90 żołnierzy.

Sygnały świetlne w tzw. pokoju techniki meldowały o najmniejszym poruszeniu się Więźnia. Podsłuchy były umieszczone w kaloryferze, lampie i drzewie w ogrodzie.

Zima 1954 r. w Stoczku była dla Kardynała bardzo trudna. W domu panował ziąb. Stare piece zatykały się, dymiły od sadzy, szybko stygły i nie dawały ciepła. Prymas zanotował w "Zapiskach więziennych", że przez całą zimę w Stoczku miał zmarznięte ręce i nogi, nie mógł pracować przy stole, bo mimo otulenia pledem był zziębnięty do kości. W łazience w piecu w ogóle nie dało się rozpalić, więc mycie odbywało się w całkowitym zimnie. Pokoje na dole nie były ogrzewane. Co kilka dni z ich wnętrza wyrąbywano sterty lodu. Ściany korytarzy pokrywała gruba warstwa mrozu. Prymas zanotował, że noce były tak zimne, iż nogi nie rozgrzewały się pod kołdrą. Puchły mu ręce i oczy. Bolały głowa, brzuch i plecy w okolicach nerek. Przetrwał zimę, wciąż chorując, pozbawiony właściwych leków. W kwietniu komendant wyraził zgodę na komisję lekarską, ale lekarze zjawili się dopiero miesiąc później.

"W końcu alei grabowej, w grupie lip, w większości podpiłowanych i odrutowanych, wznieśliśmy krzyż, złożony z dwóch kijów przewiązanych drutem kolczastym. Powstała w ten sposób "kalwaria", jako cel naszych wędrówek, ogrodzona kamieniami i cegłami" - pisał Prymas w "Zapiskach więziennych".

Wielkanoc 1954 r. - przygotowania

Pierwsza Wielkanoc w więzieniu wypadała 19 kwietnia. Dla więźniów, zdanych tylko na swoje towarzystwo i nękanie "opiekunów", nie był to jednak czas beznadziei, Prymas dbał o dyscyplinę duchową. "W naszej kapliczce odprawiliśmy sobie we troje rekolekcje przed uroczystością wielkanocną. Rozważania były osnute na tle Tomasza a Kempis "O naśladowaniu". Myślą przewodnią była ascetyka więzienia jako nadzwyczajnego środka stosowanego przez Opatrzność do uświęcenia ludzi od początków chrześcijaństwa. Chrześcijanie zaczęli "karierę" więźniów bardzo wcześnie, bo od czasów pierwszych kazań św. Piotra Apostoła w Jerozolimie" - zanotował Prymas. W Stoczku powstały też cztery teksty Drogi Krzyżowej, które ukazały się drukiem pt. "Via crucis. Szkice więzienne" w 2011 r. To w nich wołał Więzień - Prymas, rozważając pomoc Szymona w niesieniu krzyża: "Wszystkie Szymony Chrystusa to: Ojciec Święty, biskupi i kapłani, zakonnicy, wierni katolicy, wspierający Chrystusa".

Tęsknota za tymi, których Pan powierzył

Pod datą 15 kwietnia 1954 r. kard. Wyszyński zanotował wzruszające wyznanie tęsknoty pasterza za powierzonymi mu owcami: "Wielki Czwartek. Sercem i myślą jestem w archikatedrze, wśród duchowieństwa i wiernych. Modlę się o to, by mój następca przy ołtarzu, przy konsekracji olejów i przy mandatum, czynił to lepiej niż ja; by obdzielał kapłanów Ciałem Chrystusa, wszczepiając w nich ducha jedności diecezjalnej". Modlitwa o jedność dość często pojawia się w intencjach Prymasa. On wiedział, na jakie naciski narażeni są jego najbliżsi współpracownicy i hierarchowie Kościoła w Polsce po jego aresztowaniu i uwięzieniu. Rozumiał, jak wielkiego wsparcia modlitewnego potrzebują. Przeczuwał, choć nie dostawał żadnych wiadomości. Nie czytał gazet, nikt go nie odwiedzał i nie otrzymywał listów. Modlił się za "opiekunów" więziennych i nieprzyjaciół tak, jak Jego Mistrz przed laty: "Ojcze, wybacz im, bo nie wiedzą, co czynią".

Prudnik Śląski - stacja trzecia

W październiku 1954 r. samolotem przewieziono Prymasa do Prudnika, gdzie klasztor Franciszkanów zamieniono na nowy "obóz izolacyjny". Tu Prymas spędził cały rok, zanim, na mocy rządowego rozporządzenia, przeniesiono go do Komańczy. Tu również był strzeżony przez wojsko i UB, inwigilowany i podsłuchiwany. W marcu 1955 r. w grzejniku centralnego ogrzewania sam znalazł podsłuch.

3 kwietnia 1955 r. zapisał: "Niedziela Palmowa. Serce i myśl wyrywają się do archikatedry Świętego Jana, by stanąć na progu i doznać radości wspólnej modlitwy. Trzeba jednak powstrzymać serce i myśl. Niech będzie tu, gdzie Bóg pozwala więzić ciało. Nie chcę, Ojcze, nawet przez to dążenie do najlepszych uczuć być przeciwny woli Twojej. Pozwoliłeś zamknąć mnie wśród tych drutów, pozwoliłeś, by moja Katedra pozostała i dziś bez mojej służby - "Fiat voluntas Tua". Serce, wróć i nie przekraczaj granic murów, pozostań wierne Bogu, jak ciało jest uległe i spogląda tylko ku niebu, gdyż ono nie jest odrutowane".

W Wielki Czwartek znów, jak rok wcześniej w Stoczku, tęsknił: "Dzień Ostatniej Wieczerzy, dzień ustanowienia Eucharystii, pierwszej Mszy świętej, pierwszej Komunii świętej i pierwszych święceń kapłańskich - najbardziej kapłański dzień, całą duszę kapłańską bierze w swoje ramiona i upomina się o czyny, do których jest powołany. Chrystus chciał być dziś z uczniami swoimi. Jak wielką męką dla biskupa jest być z dala od swoich kapłanów, od swojej katedry i diecezji. Żaden z tych dni niewoli nie udręczy tak, jak ten dzień. Jak wielkiego wysiłku pokory i uległości potrzeba, by przeżyć ten dzień w duchu, jakiego Ojciec ode mnie ma prawo oczekiwać. Jak bardzo niegodny się czuję tej łaski ołtarza, do którego tak śmiało przystępowałem... Dziś to czuję". Zanotował też czułe, szczere, a jednak rozdzierające serce wyznanie Chrystusowi: "Najdroższy Nauczycielu i Wodzu, nie mogę spełnić powinności mojej, gdyż nie mogę na klęczkach omywać nóg tych dzieci moich, które mi dałeś... (...) Pozwól mi przejść na kolanach przez Krakowskie Przedmieście, a uczynię to bez zwłoki". W zeznaniach księdza współwięźnia możemy przeczytać, że Prymas walczył ze smutkiem i zgryzotą, nie poddawał się naciskom, dbał o dyscyplinę dnia - wstawał codziennie o godz. 5.00 - kilka godzin się modlił, pracował, ale zdarzało się też, że płakał.

"Bądź wola Twoja jako w niebie, tak i w Komańczy..." - stacja czwarta

W Komańczy zamieszkał na pierwszym piętrze klasztoru Sióstr Nazaretanek, na końcu lewej części korytarza. Tu przeżył ostatnie Triduum i Wielkanoc jako więźnia. Tu był otoczony życzliwością i troską sióstr, ale jednak wciąż cierpiał. Od momentu aresztowania schudł 20 kg, był blady, wycieńczony i obolały. Nosił w sercu jakąś ranę. Próbował leczyć doświadczenie opuszczenia miłością i modlitwą, ale na jego twarzy wciąż obecny był ten cień smutku, o którym mówiła później jego siostra Julia Wyszyńska. W Wielki Czwartek 1956 r. napisał: "Wieczysty Kapłanie - gorąco pragnąłeś pożywać Twoją Paschę z uczniami. Twoje gorące pragnienie jest tak bardzo kapłańskie, wyrasta ze wspólnoty rodziny kapłaństwa, którego jesteś Początkiem i Źródłem. I ja "pragnę pragnieniem" męki kapłana, któremu też dałeś uczniów. Ale pomimo tak gorącego pragnienia, nie jest dana memu sercu kapłańskiemu ta pociecha, której z woli Ojca doznałeś w wieczerniku. Tyś doznał ulgi, rozdając Eucharystię uczniom swoim. Moja męka kapłańska nie skończy się tak radośnie. Musze ją przeżyć sam, bez współdziałania moich uczniów".


***


Więziono go przez 3 lata - bez procesu, śledztwa, a nawet aktu oskarżenia. 26 października 1954 r. napisał list do Bolesława Bieruta z prośbą o zwolnienie go ze względu na stan zdrowia. Nie otrzymał odpowiedzi. Do końca życia modlił się w intencji Bieruta, nosił kartkę z modlitwą w brewiarzu. Kulisy aresztowania Prymasa Tysiąclecia ujawnił na antenie Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa zbiegły na Zachód wysoki funkcjonariusza Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, ppłk Józef Światło: "Jak wszystkie decyzje w sprawie polityki kościelnej w Polsce, tak i ta decyzja zapadła w Moskwie. Bierut i Franciszek Mazur, odpowiedzialny w Biurze Politycznym za walkę z Kościołem, pojechali jeszcze za życia Stalina po instrukcje. W rozmowie Bierut nalegał na natychmiastowe aresztowanie Kardynała, ale Stalin stwierdził, że czas jeszcze na to nie nadszedł" - relacjonował ppłk Światło.