III tom „Pro memoria” Prymasa Wyszyńskiego zaprezentowany - 8 października 2018 r.

Zapraszamy do oglądania retransmisji • Prezentacja III tomu „Pro memoria” Prymasa Wyszyńskiego odbyła się 8 października w Domu Arcybiskupów Warszawskich z udziałem kard. Kazimierza Nycza • Wzięli w niej udział redaktorzy naukowi tomu: Iwona Czarcińska i ks. dr Andrzej Gałka a także dr Ewa Czaczkowska – autorka najnowszej biografii Prymasa Wyszyńskiego, członek Zespołu Redakcyjnego serii wydawniczej „Pro memoria”. 


Trzeci tom „Pro memoria” – to jak podkreśla przewodniczący zespołu redakcyjnego dr hab. Paweł Skibiński – tom szczególny, dlatego, że dotyczy okresu uwięzienia Prymasa Wyszyńskiego. Obejmuje on lata 1953-1956 i zawiera notatki z tego czasu. „Jest to moment ważny dla historii Polski, gdyż wtedy Prymas podlegał najcięższym prześladowaniom ze strony ustroju komunistycznego” – mówi Skibiński.

W zasadniczym kształcie notatki zawarte w tomie III „Pro memoria” ukazały się już wcześniej w „Zapiskach więziennych” kard. Wyszyńskiego, który osobiście współpracował z ówczesną redakcją podczas przygotowania tej pozycji do druku. Obecnie ukazuje się wydanie krytyczne tych notatek wraz z przypisami.

Tom III „Pro memoria” zawiera więc informacje na temat uwięzienia Prymasa, ukazane z jego perspektywy. – Ten tekst nie jest ani „Zapiskami więziennymi”, ani monografią na temat uwięzienia – jest komentowanym tekstem prymasowskich zapisek codziennych, tak jak on sam w latach 70.  zadecydował, że mają wyglądać. Bardziej dotyczy spraw konkretnych, raczej zewnętrznych, mniej jest duchowych przeżyć Prymasa, które znalazły się wcześniej w „Zapiskach więziennych” a pochodzą z innych notatek – wyjaśnia Skibiński.

Redaktorzy naukowi tomu stanęli przed poważnym wyzwaniem, dlatego, że kard. Wyszyński nie identyfikował osób, z którymi  spotykał się w czasie uwięzienia. O oficerach UB i funkcjonariuszach sił bezpieczeństwa pisał enigmatycznie, redaktorzy naukowi próbowali rozpoznać te postacie.

W tomie III „Pro memoria” czytelnik znajdzie też korespondencję, którą Prymas Wyszyński dołączył do swoich notatek. „Szczególne wrażenie robią listy ocenzurowane przez Urząd Bezpieczeństwa, pocięte i prezentowane Prymasowi z wyciętymi fragmentami” – zwraca uwagę dr hab. Skibiński. W tomie znaleźć można także odręczne rysunki miejsc uwięzienia.

Więzienne „Pro memoria” kard. Stefana Wyszyńskiego, jak i teksty napisane przez niego w czasie odosobnienia ukazują go jako człowieka, który mimo zła, jakie go spotkało i jakiego doznał Kościół, ani przez chwilę nie przestaje wierzyć, że Bóg go prowadzi.

Na monumentalne 27-tomowe dzieło „Pro memoria” złożyły się tysiące codziennych notatek sporządzanych przez kard. Stefana Wyszyńskiego przez ponad 30 lat. To unikatowe świadectwo niestrudzonej działalności prymasowskiej w latach 1948-1981.

Zainaugurowana w 2017 r. seria wydawnicza jest pierwszą próbą całościowego i krytycznego wydania zapisek – opatrzonego aparatem naukowym obejmującym wstęp, przypisy oraz indeksy.

Wydanie jest wspólnym przedsięwzięciem pięciu podmiotów: Archidiecezji Warszawskiej, Archidiecezji Gnieźnieńskiej, Instytutu Prymasa Wyszyńskiego, Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego i Instytutu Pamięci Narodowej, dla którego jest to przedsięwzięcie realizowane w ramach centralnego projektu badawczego ,,Władze komunistyczne wobec Kościołów i związków wyznaniowych w Polsce 1944-1989”.

Warszawa: prezentacja I i II tomu „Pro memoria” kard. Stefana Wyszyńskiego

- To ważny dokument, który ukazuje, czym był Kościół w Polsce w bardzo konfrontacyjnym okresie relacji z państwem - mówił bp Jan Kopiec, przewodniczący Rady Programowej serii wydawniczej „Pro memoria”, zapisków kard. Stefana Wyszyńskiego. Prezentacja pierwszych dwóch tomów, obejmujących lata 1948-1952 i 1953 odbyła się 5 grudnia w Domu Arcybiskupów Warszawskich.



Omawiając prezentowane publikacje bp Kopiec podkreślił, że zapiski Prymasa są nie tylko źródłem historycznym, ale pokazują też człowieka, który odegrał tak ważną rolę w Kościele i państwie, ukazują jego formację, jego służbę, sposób, w jaki był do niej przygotowany. Przewodniczący Rady Programowej „Pro memoria” podkreślił też, że zwykliśmy patrzeć na ten okres pod kątem konfrontacji państwa z Kościołem, tymczasem widać u Autora głębokie pojmowanie Kościoła oraz swoją rolę i świadomość, że jest w służbie Kościoła, jak też jego refleksję, co można zaakceptować, a czego w nowych warunkach. Biskup radził też, aby nie szukać wątków sensacyjnych, a zastanawiać się, kim jest człowiek, piszący „Pro memoria”.

Historyk prof. Jan Żaryn przypomniał, że bp Wyszyński, obejmując funkcję prymasa Polski, przejął po kard. Auguście Hlondzie przekazane przez Stolicę Apostolską pełnomocnictwa. Był metropolitą warszawskim i gnieźnieńskim, prymasem Polski, administratorem apostolskim Ziem Zachodnich, odpowiadał za katolików obrządku wschodniego i ormiańskiego, za zakony męskie i żeńskie, itd. Zapiski są odpowiedzią na pytanie, co to znaczy być prymasem, ale ukazują człowieka z wielkimi talentami, wśród których prof. Żaryn wskazał dwa - nieprawdopodobną wręcz pracowitość oraz spokój wobec zbliżających się represji, zapowiadanych atakiem w mediach. Tuż przed aresztowaniem we wrześniu 1953 r. bierzmował ponad 1400 dzieci. Widział codzienne problemy Kościoła, widział sprawy wielkie i małe. Zaś sprawy polityczne wtapiał w szerszy horyzont zagadnień Kościoła i duchowieństwa - mówił prof. Żaryn.